Moja klasyka: "Człowiek terminal", Michael Crichton

Książki Michaela Crichtona darzę dużym sentymentem już od dawna, odkąd jako kilkunastolatek przeczytałem Jurrasic Park i Andromeda znaczy śmierć. I choć wiem, że autor już nie żyje, że nie napisze już ani jednej bestsellerowej powieści, to ów młodzieńczy sentyment do jego literackich dokonań pozostał. Myślę także, że jeszcze długo nie minie. Z prawdziwą przyjemnością wciąż na nowo zagłębiam się w książki tego debiutującego w 1969 roku pisarza, podziwiając jego kunszt i umiejętność budowania wciągającej, pełnej napięcia, a także ciekawostek technologicznych, fabuły. Dlatego też po raz kolejny wyciągnąłem spośród innych jego powieści książkę, którą napisał w 1972 roku, jedną z powieści reprezentujących niezwykle ciekawy podgatunek literacki, jakim jest technothriller, czyli Człowiek terminal.

            Jednym z głównym bohaterów powieści jest Harry Benson, niezwykle inteligentny programista komputerowy, który na skutek wypadku samochodowego doznał poważnego urazu mózgu. Następstwem doznanych obrażeń są dręczące go cykliczne ataki pewnej odmiany padaczki, objawiające się nie w sposób fizyczny, lecz psychiczny. W efekcie tych ataków Harry Benson doznaje napadów niepowstrzymanej, silnej agresji, przez co w chwilach nieświadomości rzuca się na innych ludzi i zadaje im dotkliwe rany.

           

            Po kolejnym z takich ataków Benson zostaje przywieziony przez policję do szpitala. Jest przerażony niekontrolowanymi nawrotami epilepsji, dlatego zgadza się na udział w epokowym medycznym eksperymencie, który mają przeprowadzić lekarze z oddziału neurochirurgii. Ów zabieg polega na wszczepieniu Harry’emu mikrokomputera i podłączeniu do jego mózgu elektrod, które mają umożliwić zespołowi lekarzy-naukowców sterowanie zachowaniem pacjenta. Jak łatwo się domyślić, ma to im dać kontrolę nad atakami epilepsji, w trakcie których Harry krzywdzi ludzi. Problem jednak w tym, że choć przeprowadzono dziesiątki takich zabiegów na małpach, taki eksperyment nie miał jeszcze miejsca, jeśli chodzi o człowieka. I dlatego jego efekt może okazać się czymś bardzo nieprzewidywalnym, a nawet… groźnym.

            Michael Crichton w wieku dwudziestu siedmiu lat uzyskał tytuł doktora Harvard Medical School, nic więc dziwnego, że opisy środowiska lekarskiego, zabiegów i zależności tego charakterystycznego światka są w jego powieściach tak bardzo autentyczne. Podobnie jest z sylwetkami lekarzy występujących w powieści: każdy jest na swój sposób oryginalny, każdemu przyświecają inne cele i każdy z nich zupełnie inaczej odbiera osobliwy przypadek Harry’ego. Janet Ross, lekarka biorąca udział w eksperymencie, kobieta pełna wrażliwości, nie jest przekonana do jego przeprowadzenia na człowieku. Poddaje się jednak woli doktora Ellisa, który z kolei jest zdecydowany podjąć próbę.

            Jak w wielu innych powieściach Crichtona, i w tej także bardzo ważną warstwą fabuły są kwestie moralne. Nie chodzi tutaj tylko o przeprowadzenie zabiegu, bo – wyjąwszy naukowy punkt widzenia – lekarze działają w dobrej wierze, są przekonani o tym, że mogą pomóc pacjentowi. Jednakże z zabiegiem wiążą się pewne daleko idące implikacje, a mianowicie fakt, iż możliwość stymulowania komórek mózgowych Bensona może prowadzić do czegoś, czego opinia publiczna nigdy nie zaakceptuje, mianowicie kontroli umysłu. Wszczepione elektrody pozwalają na wywoływanie u człowieka określanych stanów emocjonalnych, a to bez wątpienia prowadzi do sterownia nim. Nietrudno sobie wyobrazić, jaką władzę daje to temu, który owe impulsy może wywoływać. Człowiek posiadający wszczepione implanty nie będzie wtedy różnił się od maszyny, mimo iż nadal będzie posiadał samoświadomość i teoretyczną zdolność wyboru. Jednak czy moglibyśmy dokonywać stosunkowo obiektywnych wyborów, jeśli bez przerwy czulibyśmy się niezwykle dobrze? Albo odwrotnie, niesamowicie źle? Uczucia mają niezwykle silny wpływ na podejmowane przez nas decyzje i nie da się ukryć, że często dokonujemy wyborów pod wpływem emocji. Złych i dobrych, właściwych i tych niepożądanych.

W przypadku Bensona zachodzi pewna ciekawa zależność: mianowicie sztuczna inteligencja koryguje błędy biologicznego mózgu. Czy nie stawia to nas przed problemem maszyn mających władzę nad człowiekiem? Oczywiście, że tak. Jednak tej kwestii książka nie porusza, to tylko moje własne refleksje, dlatego porzucę już ten temat, zaznaczywszy go zaledwie. 

            Wracając do tematu emocji, wyobraźcie sobie, że jesteście w stanie zaprogramować uczucia innego człowieka. Zyskalibyście wtedy swoją własną marionetkę, tańczącą w  nieświadomości tak, jak jej zagracie. Takie właśnie refleksje przychodzą do głowy po lekturze Człowiek terminal. Sama książka jest zamkniętą, hermetyczną całością; akcja dzieje się niemalże w samym tylko szpitalu, a te niecałe trzysta stron składające się nań to – moim zdaniem – trochę za mało. Żałuję, że Crichton nie rozciągnął bardziej tematu, nie dodał do niego kolejnych wątków, bo nawet ślepy dostrzegłby, że jego pomysł ma ogromny potencjał do wykorzystania. Niemniej rozumiem, w jakim świetle autor chciał przedstawić wyżej opisaną problematykę. Udało mu się to bez zarzutu.

            Człowiek terminal, choć nie jest już powieścią nową, porusza tematy, które nadal będą dla nas wyjątkowo aktualne. Ludzki mózg jest organem ciągle jeszcze nie do końca zbadanym i bardzo tajemniczym. Pomimo niesamowitych osiągnięć technologicznych naukowcy nadal nie potrafią dogłębnie wytłumaczyć jego działania, mimo iż badania nad poznaniem ludzkiego mózgu trwają już ponad wiek. Ten integralny organ ludzkiego ciała, posiadający miliony neuronów, jest dla nas czymś zwykłym, naturalnym, choć w rzeczywistości nawet teraz, w dwudziestym pierwszym wieku, nie jesteśmy w stanie poznać go i zrozumieć. Nie jestem, oczywiście, ekspertem w dziedzinie neurologii, ale nawet dla mnie jasne jest, że trzeba będzie jeszcze wielu lat, aby wszystkie tajemnice mózgu i jego wpływu na nasze zachowania zostały odkryte.

            Lektura książek Michaela Crichtona zawsze niesie ze sobą coś interesującego. Ponadto prowokuje czytelnika do przemyśleń, wysnuwania wniosków na dane tematy, pobudza intelekt i nieodmiennie daje nam sporo przyjemności wynikającej z obcowania z jego powieściami. Mimo iż w tych tekstach zawiera się i nauka, i sensacja, i napięcie, to nie są to tylko typowe technothrillery. Zawierają coś więcej, mianowicie pragmatyczny punkt widzenia autora na wiele spraw, wybiegający w przyszłość i w przyszłości będący nadal intrygującym i aktualnym. Crichton zawarł w swoich bestsellerach wartości ponadczasowe, a to bez wątpienia świadczy o dużej wartości jego prozy. Człowiek terminal nie jest najlepszą z jego książek, to trzeba szczerze przyznać, ale na pewno warto poświęcić jej trochę czasu.

"Multirzeczywistość", David Louis Edelman

W poprzednim roku przeczytałem pierwszy tom trylogii Skok 225, nazwany Infoszok. Powieść ta, pełna rozwiniętych, cyberpunkowych technologii, zrobiła na mnie niemałe wrażenie, głównie ze względu na fakt bardzo świeżego, uniwersalnego spojrzenia autora. Świat w niej przedstawiony charakteryzował się dużym stopniem skomplikowania, a jego rzeczywistość, opisywana przez Edelmana z niezwykłą starannością, pobudzała wyobraźnię i przykuwała uwagę. Teraz jestem już po lekturze drugiego tomu trylogii, Multirzeczywistości, który pojawił się na naszym rynku w okolicach połowy tego roku. Jak łatwo się domyśleć, ta obszerna, bo obejmująca prawie sześć setek stron powieść, opisuje dalsze przygody Natcha, mistrza feudokorpu poznanego już w części pierwszej trylogii.

            Wydarzenia opisane w Infoszoku są bezpośrednio kontynuowane w Multirzeczywistości. Natch i jego feudokorp pracują nad Multirzeczywistością, niezwykle nowatorskim programem o przełomowym znaczeniu i możliwościach wybiegających daleko poza wszystko to, co ludzkość znała dotychczas. Łatwo sobie wyobrazić, jakie możliwości daje człowiekowi pogram, który pozwala mu wpływać na otaczającą go rzeczywistość, widzieć setki alternatywnych przyszłych sytuacji i – w efekcie – dający szansę wyboru tej jednej z najbardziej odpowiadających mu wersji zdarzeń. Nie tylko Natch i jego współpracownicy zdają sobie sprawę z potęgi tego programu, ale także wszyscy ich konkurenci i ludzie postawieni bardzo wysoko w hierachii społecznej. Każdy zainteresowany postępami Natcha rozumie, jaką potęgą jest Multirzeczywistość, co ze sobą niesie i jak bardzo odmieni znany dotychczas człowiekowi świat.

            Natch, Ben, Jara i Horvil zastanawiają się poważnie nad możliwością ograniczenia cykli Multirzeczywistości, a jednocześnie myślą także nad tym, jak zapewnić ludziom sprawiedliwy dostęp do cykli wyboru. Oczywistym faktem jest, że tak potężny program musi mieć ograniczenia, że nie każdy człowiek może posiadać tak potężne możliwości. Dlatego feudokorp Natcha testuje program przed wypuszczeniem go na rynek, a z każdej strony zwalają im się kłody pod nogi. Ich najsilniejsza konkurencja, bracia Patel, również nie próżnują i pracują nad swoją własną wersją Multirzeczywistości. Kod programu jest rewolucyjny, ma ogromną wartość sprzedażową, i nie da się ukryć, że Multirzeczywistość jest najważniejszym jak dotąd programem, który ma zostać skierowany do publicznego użytku.

            Magan Kai Lee i jego funkcjonariusze Rady Obrony i Bezpieczeństwa naciskają nieustannie na Natcha, chcąc odebrać mu dostęp do rdzenia Multirzeczywistości. Feudokorp Multirzeczywistości Suriny i Natcha, którego ten ostatni stał się prezesem po niespodziewanej śmierci twórczyni rewolucyjnego programu, Margeret Suriny, staje w obliczu zagrożenia.

           

            W najnowszej odsłonie trylogii Skok 225 Edelman rzuca nas w świat politycznych zależności, pieczołowicie oddając struktury panujące w wykreowanym przez niego świecie. Multirzeczywistość nie jest w tym samym stopniu dynamiczną powieścią co jej poprzedniczka, Infoszok, tutaj wydarzenia wytracają tempo, wszystko wydaje się zwalniać, ale i nabierać odpowiedniego dramatyzmu. Autor stawia czytelnika przed bardzo ważnym pytaniem: czy jednostka może posiadać niemal boską moc decydowania o tym, co oddać w ręce ludzi, a czego nie oddać, ile władzy przekazać każdemu, kto ma środki, by za to zapłacić, a wreszcie – czy można uczynić każdego z nas tak potężnym, że będzie miał wpływ na otaczającą wszystkich ludzi rzeczywistość?

            Nie jest to problem łatwy do rozwiązania, bo jego implikacje mogą sięgać niemal poza zdolności ludzkiego pojmowania. Kod Multirzeczywistości jest bez wątpienia zbyt potężny, wymaga więc nałożenia nań odpowiednich ograniczeń, zanim zostanie przekazany w ręce potencjalnych klientów. Moralne kwestie tego, czy jakikolwiek człowiek powinien w ogóle posiadać taką władzę, to druga strona medalu. Nawet, jeśli cykle wyboru rzeczywistości zostaną ograniczone.

            Edelman wykreował świat bardzo barwny i niezwykle złożony. Lektura Multirzeczywistości jednak nie wciągała mnie już tak bardzo jak jej poprzedniczki, Infoszoku. Mimo iż racjonalność ukazywanych w niej wydarzeń nie pozostawia wątpliwości co do ich trafności, autor zbyt wiele miejsca poświęca tutaj polityce, rozgrywce na najwyższych szczeblach, zależnościom między Natchem i jego współpracownikami. Dlatego też, mimo swojego ciężaru tematycznego, Multirzeczywistość nie jest już tak ciekawą powieścią, jaką był dla czytelnika Infoszok. Niemniej przed nami jeszcze trzecia i ostatnia część Skoku 225, zatytułowana tajemniczo Geosynchron, i nie ukrywam, że jestem ciekawy, jaki wygląd ostatecznie przybierze świat wykreowany przez Edelmana.

           

            

"Tożsamość Rodneya Cullacka", Przemek Angerman

Czy istnieją poziome ściany, czyli kilka słów na temat „Tożsamości Rodneya Cullacka”

            Mój głód cyberpunku bez przerwy daje znać o sobie, drążąc synapsy, każąc rozglądać się wokół w poszukiwaniu nowej dawki tego niezwykłego tworu i z roku na rok stając się coraz silniejszym. Taki stan spowodowany jest prostym faktem: mianowicie na rynku literatury i kinematografii cyberpunkowej zbyt niewiele jest dzieł godnych uznania, takich, które swą wymową dadzą fanom sto procent satysfakcji. Tak sądzę. Dlatego nadal szukam czegoś, co wypełni braki, olśni mnie i sprawi, że mój umysł poczuje się zaspokojony.

           

            Miałem pewną nadzieję, że powieść Tożsamość Rodneya Cullacka zdoła podołać temu trudnemu zadaniu. Nie zważałem na to, iż ta książka jest debiutem pana Angermana na rynku fantastycznym. W ogóle nie znoszę oceniania powieści przez pryzmat debiutu właśnie, i staram się nie brać tego faktu pod uwagę. Dlatego pełen entuzjazmu zabrałem się za czytanie książki, kiedy tylko wpadła mi w ręce.

            Ale po kolei. Tożsamość… przenosi nas do świata roku 2368, w którym biomodyfikacje i upgrade’y ludzkiego organizmu są już na porządku dziennym. Poznajemy dwudziestopięcioletniego Richarda Zongę, wysoko wyspecjalizowanego agenta poziomu ósmego, wykonującego zlecenia dla Matki i Imperatora. Poznajemy go w momencie, gdy rozwala jednemu facetowi w barze czaszkę i trafia na leczenie do Rodneya Cullacka. Co dziwne, spotyka go tutaj niespodzianka: od Rodneya dowiaduje się, że wcale nie ma dwudziestu pięciu lat, lecz pięćdziesiąt osiem. A także tego, że rzeczywistość, w której żyje, jest kłamstwem.

Rozmowa wychodzi na jaw i Richard zostaje uznany za zdrajcę. Musi uciekać przed innymi agentami Matki, a jednocześnie stara się odkryć prawdę o otaczającym go świecie.

Tożsamość… jest powieścią nacechowaną żywą akcją. Czyta się ją szybko, nie trzeba zbytnio wysilać zwojów mózgowych, bo wszystko zostało tutaj podane w dość banalny sposób. Mamy typowego samca, mamy kobiety, mamy strzelaniny, mamy także refleksje na temat jednostki i życia oraz dość konturowo przedstawioną wizję świata przyszłości. Mamy także – w stopniu niemal ocierającym się o plagiat, jak mi się wydaje – wyjątkowo dużo nawiązań do kultowego filmu braci Wachowskich, Matrixa. Nie da się o tym nie napisać, więc biorę się do roboty.

Dam sobie głowę uciąć, że pan Angerman jest wielkim fanem wymienionego wyżej filmu. Ja również jestem, dlatego nie umknęły mi zbieżności. Powiem więcej: sądzę, że cały pomysł na swoją książkę pan Angerman oparł na fabule Matrixa właśnie, choć to – oczywiście – jest tylko mój domysł. Niemniej poniżej podam kilka przykładów, które za tą koncepcją przemawiają. Nie wszystkie, żeby nie spojlerować. Kilka.

Przede wszystkim – Richard Zonga jest w powieści nazywany „Zbawicielem”. W filmie był Neo, którego Morfeusz nazywał „Wybrańcem”. Obaj bohaterowie mają jeden cel: wyzwolić uciemiężoną ludność. Neo musiał zakończyć wojnę z maszynami, a Richard ma ukazać umysłom ludzi Prawdę.

Właśnie, Prawda. W książce ciągle przewijają się słowa „Prawda was wyzwoli”. Richard słyszy to i powtarza niejeden raz. Słowa te musiały znajdować się akurat na tabliczce zawieszonej nad drzwiami, a w filmie na takiej samej tabliczce, w mieszkaniu Wyroczni, widniało: „Poznaj siebie”. Dodatkowo, w filmie jest mowa o „więzieniu umysłu, którego nie można dotknąć ani poczuć”. Myślicie, że w Tożsamości… nie znajdziecie odpowiednika tych słów? Ha! No i, jakby nie było, w Matrixie Morfeusz, ukazując Neo rzeczywisty świat, także objawia mu całą Prawdę, czyż nie?

Dobrze, dość o zbyt wyraźnych „nawiązaniach” do Matrixa. Jeśli podałbym jeszcze kilka, zepsułbym Wam ewentualną lekturę książki, ubiegając jej rozwiązania fabularne. Na szczęście w trakcie lektury Richard nie posiadł umiejętności latania ani kreowania rzeczywistości za pomocą umysłu, więc przynajmniej tyle dobrze. Kalką Neo na pewno nie jest i nie zostanie, gdyż zbyt wiele mu do tej postaci brakuje.

Teraz jeszcze parę spraw. Mianowicie, koszmarne dialogi i niezbyt widoczna inteligencja w wypowiedziach głównego bohatera. Momentami ma się wrażenie, że nie jest potężnym, niezwykle sprawnym i mega upgrade’owanym agentem ósmej – niemal najwyższej – kategorii, lecz zagubionym dzieciakiem. Robiłby także lepsze wrażenie, gdyby nie rzucał się z wywieszonym jęzorem i rozsadzającą jądra erekcją na każdą napotkaną babkę, no ale widać taki miał być. Na szczęście czasem uruchamia mózg i udaje mu się wyciągnąć kilka ciekawych wniosków (z pomocą bohaterów drugo- i trzecioplanowych, ale jednak), no i nie można odmówić mu zapędów filozoficznych. Przemyślenia bohatera na poszczególne tematy są niezwykle ważne dla fabuły i wydaje mi się, że powinny zostać przedstawione w znacznie poważniejszym świetle, z większym patosem, ale trzeba przyznać, że źle w tej kwestii nie jest. To najbardziej warta uwagi składowa część książki.

Osobną rzeczą jest słaba korekta i redakcja tekstu. Żeby ktoś mi nie zarzucił gołosłowności czy czepiania się, podam ze dwa przykłady.

Pierwszy kwiatek:

„Vienn się uchylił, ale Croasta już wbiegł po pionowej ścianie na górę i zaczęli walczyć wręcz.” – nie istnieją poziome ściany, panie Angerman, więc przymiotnik przed rzeczownikiem nie był potrzebny; od razu wiadomo, o co chodzi. Poza tym określenie „wbiegł” jednoznacznie wskazuje na to, że postać porusza się w górę. Na dół mogłaby tylko „zbiec”, a więc część zdania „…Croasta już wbiegł po pionowej ścianie na górę…” jest mocno, jakby to powiedzieć, niedopieszczona. Gdyby wbiegł, na przykład, na piętro, ok. Ale „na górę”?

Drugi kwiatek:

„Vienn tymczasem podszedł do zakrwawionej nie swoją krwią Rudyi i kazał jej się zamknąć”. – ten kwiatuszek jest już subtelniejszy, ale korektor i tak powinien wyłapać powtórzenie w tym samym zdaniu (nie jest to odosobnione w książce zjawisko) i usunąć to zupełnie niepotrzebne „nie swoją krwią”.

Poza kwiatkami stylistycznymi i gramatycznymi, do tekstu wkradły się także błędy logiczne. I znowu nie chcę zbytnio uprzedzać fabuły, ale powiedzcie mi, proszę, cóż to za sytuacja jest, kiedy strzały alarmują strażników, a alarm I stopnia włącza się dopiero po trzech minutach? Zupełnie nie rozumiem, skąd miałyby się brać te trzy minuty zwłoki do włączenia się alarmu od momentu „zaalarmowania” strzałami strażników.

W innym miejscu natykamy się na coś takiego:

„Chciałem być słaby i delikatny. Nie znałem tego w dawnym życiu.” Przepraszam, ale o jakie „dawne życie” chodzi? A kilka linijek dalej autor pisze coś, co zupełnie zaprzecza jakiejkolwiek wiedzy bohaterów o jakimkolwiek „dawnym życiu”.

Ok, dość wymieniania. Na koniec pozostawiam największą wadę fabuły, czyli brak jakiejkolwiek wiarygodności. Bazowe rozwiązania istnienia takiego, a nie innego świata, w Tożsamości… pozbawione są czegoś bardzo ważnego, a mianowicie – powodu, przyczyny. W Matrixie ludzie byli hodowani przez maszyny, a działo się tak dlatego, że ich ciała służyły za akumulatory wytwarzające energię. Jest powód, jest sens, jest logika.

Dzieło pana Przemka, moi drodzy, pomimo wyraźnych ambicji autora, w efekcie końcowym wygląda bardziej jak niezbyt ciężki do strawienia komiks niż pełnoprawna powieść fantastyczno-naukowa. Gdyby tylko autor przedstawił całość bardziej wiarygodnie i dopracował pewne elementy swojego stylu, na pewno osiągnąłby lepszy efekt. Nie jest zupełnie źle, ale dobrze też nie jest. Czuję się rozczarowany chyba dlatego, że nastawiłem się na lekturę frapującą i zdecydowanie ambitną, poruszającą i odkrywającą przed moimi oczyma wizję nową i oryginalną. Zapychającą braki cyberpunkowe na rynku literackim. Otrzymałem jednak zbyt dużą ilość wydumanej akcji i zbyt mało innowacyjności.

Sorry, panie Angerman. Chciałbym polecić Tożsamość…, ale – prawdę powiedziawszy – nie bardzo jest co.  Jak sam Pan napisał: „Prawda jest tylko jedna”, ale, na szczęście, punkty widzenia mogą być bardzo różne. 

"World war Z", Max Brooks

            Tak już jakoś mam, że za bestsellery zabieram się dopiero wtedy, kiedy szum o nich nieco ucichnie… Dokładnie tak samo było w przypadku wydanej już jakiś czas temu Word war Z. Najpierw obejrzałem kinową, luźną adaptację książki, mimo iż fala zachwytów nad zombie omijała mnie raczej od dość dawna. Jednak superprodukcja z Bradem Pittem w roli głównej – pomimo moich wcześniejszych obaw – okazała się filmem nad wyraz dobrze zrealizowanym, więc ostatecznie zdecydowałem się sięgnąć po książkę Maxa Brooksa. Od razu przyznam, że po obejrzeniu filmu spodziewałem się czegoś zgoła innego.

           

            Word war Z jest zbiorem relacji uczestników Wojny totalnej, walki ludzkości z wirusem zombizmu, spisanych po zakończeniu czasu Wielkiej Paniki. W formie przesłuchań i wywiadów przedstawiono wspomnienia bardzo wielu ludzi, nie tylko żołnierzy biorących udział w zmilitaryzowanych akcjach, ale także cywili zmuszonych do ratowania własnego życia w obliczu zagrożenia ze strony żywych trupów. Taka właśnie, a nie inna forma dodaje całości realizmu, sprawia wrażenie autentycznych, wstrząsających przeżyć, choć przecież opisywane wydarzenia są najczystszego rodzaju fikcją literacką. Pozwala czytelnikowi postawić się w trudnej sytuacji bohaterów, tym bardziej, że ich „zwyczajność” sprawia, że podczas czytania z przerażeniem uświadamiamy sobie, że to samo mogłoby przydarzyć się nam.

            W treści poszczególnych przesłuchań odnajdujemy wiele wskazówek dotyczących tego, jak bohaterowie radzą sobie w czasie pandemii, jakie środki ostrożności muszą przedsięwziąć, by nadal unikać zarażenia wirusem. Word war Z mogłoby więc być także swoistego rodzaju oryginalnym poradnikiem, traktującym o tym, jak przeżyć w czasie apokalipsy zombie. Gdyby, naturalnie, taka mogłaby kiedykolwiek mieć miejsce.

            Forma, jaką obrał autor w celu napisania swojej książki, jest ciekawa i mocno osobliwa, w dużym stopniu także bardzo adekwatna do opisywanej tematyki. Niemniej jednak podczas czytania, wraz z przewracaniem kolejnych stron, zaczęła mnie nieco nużyć. Pięciuset stronicowe tomisko zawierające same tylko relacje, opisy, wspomnienia, to trochę dla mnie za dużo, jak się okazuje. Brakowało mi ciągłości fabularnej, głównych bohaterów, i choć książka została napisana według wcześniej przemyślanego, logicznego schematu, mimo tego, iż tematyka kolejnych jej części jest ułożona systematycznie, to jednak podczas czytania odczuwałem brak konkretnej fabularnej osi. Choć coś takiego w zasadzie jest, jeśli spojrzeć na całość jak na wojnę totalną. Nie występują tylko we wszystkich relacjach ci sami bohaterowie, co dla jednych będzie na plus, a dla innych odwrotnie. Ale taką formę, z konkretnymi, głównymi bohaterami, akurat oferuje nam film, będący ekranizacją i uzupełnieniem książki.

            Jak by nie było, Word war Z jest tworem mocno ciekawym i oryginalnym, dodającym kolejny – całkiem spory – element do niemłodej już legendy zombie. Mnie ona już dość się przejadła, więc to nowe, świeże spojrzenie całkiem mi się podobało, nawet jeśli nie w stu procentach.

            

"To nie jest kraj dla starych ludzi", Cormac McCarthy

Choć nazwisko McCarthy słyszy się i widzi dość często, choć recenzje książek tego pisarza przewijają się na blogach, to sam miałem okazję zapoznać się z jego twórczością literacką dopiero niedawno. Celowo napisałem „literacką”, bo już kilka lat wcześniej widziałem adaptację filmową powieści, której tytuł widnieje w nagłówku tej recenzji. Podjęli się jej bracia Coen i osiągnęli wprost rewelacyjny, naprawdę przejmujący  rezultat. Teraz, kiedy lektura książki McCarthy’ego jest już za mną, śmiało mogę powiedzieć, iż obraz filmowy jest bardzo dokładnym odzwierciedleniem jego literackiego pierwowzoru. Dodatkowo rola Tommy Lee Jonesa przydaje niezwykłej autentyczności szeryfowi Bellowi – jednej z najważniejszych postaci powieści – i trzeba przyznać, że naprawdę trudno wyobrazić sobie lepszego aktora niż Jones właśnie do odegrania roli przechodzącego na emeryturę szeryfa.

Llewelyn Moss ma tego pecha, że – jak to czasem w życiu bywa – znalazł się w niewłaściwym miejscu o niewłaściwym czasie. Podczas polowania natrafia na ciała martwych i umierających handlarzy narkotyków, a potem tropi jednego z nich, tego, któremu udało się odejść z miejsca rzezi z torbą pełną pieniędzy. Znajduje go nieżywego, więc zabiera torbę i zanosi łup do domu. Nie potrafiąc jednak zapomnieć prośby o wodę umierającego Meksykanina, wyrusza nocą z powrotem na miejsce strzelaniny. Z góry wie, że będzie tego czynu żałował, zdaje sobie sprawę, że w żadnym wypadku nie powinien w ten sposób postępować. Rozumie, jak ogromne wiąże się z tym ryzyko, jednak nie może zwalczyć chęci spełnienia prośby umierającego człowieka.

Szybko okazuje się, że jego złe przeczucia okazały się w stu procentach trafne. Ten dobry uczynek, jaki chciał spełnić dla uspokojenia wyrzutów sumienia, ściąga na niego śmiertelne kłopoty. Co prawda udaje mu się zbiec grupie uzbrojonych przeciwników, jednak czeka go starcie z kimś o wiele od nich gorszym: seryjnym, najemnym mordercą, Antonem Chigurhem. Ten przeciętnie wyglądający mężczyzna średniego wzrostu jest człowiekiem zupełnie pozbawionym uczuć, a przy tym niezwykle inteligentnym i posiadającym swoje własne, niezłomne zasady. Jego upór i zaciekłość sprawią, że Moss będzie musiał opuścić swoją młodą żonę i rozpocząć niezwykle niebezpieczny pojedynek, z którego tylko jeden z nich wyjdzie żywy.

Za tą dwójką, znajdując się daleko w tyle, podąża szeryf  Bell. Mężczyzna wie, że na samym końcu swojej zawodowej drogi zetknął się z czymś, co może go przerosnąć. Podąża jednak za śladami, a w trakcie rozmyśla o przeszłości oraz o świecie, w jakim przyszło mu żyć. Uświadamia sobie, że nie nadąża za zmianami, że wielu rzeczy nie potrafi zrozumieć. Nie poddaje się jednak.

To nie jest kraj dla starych ludzi jest książką przede wszystkim dojrzałą i również do takiego czytelnika skierowaną. Jej sensacyjna fabuła nie jest skomplikowana, wręcz przeciwnie, jednak to nie o wartką akcję w powieści chodzi. Autor mówi nam o zmianach, jakie zachodzą na świecie, o pełnej goryczy bezsilności człowieka wobec spotykających go przeciwności. Używając opisowego, bardzo treściwego i raczej skromnego języka, stosuje liczne metafory, opowiada o walce dobra ze złem, o bezradności ludzkiej wobec losu i innego człowieka. Uświadamia nam, jak bardzo wszyscy jesteśmy nietrwali, jak niewiele trzeba, by życie nagle uleciało z ciała, oraz pokazuje, że z niektórych sytuacji po prostu nie ma już odwrotu. Stawia nas przed czymś, co jest niepowstrzymane niczym tornado, niezłomne jak skała i dążące do osiągnięcia celu bez względu na jakąkolwiek cenę. Cynicznie mówiąc o tym, do czego mogą nas doprowadzić nasze decyzje, odziera prawdę z szat, ukazując ją bez litości zupełnie nagą. Rzuca nam prosto w twarz świadomość ulotności naszego życia, a przy tym nie omieszka zaznaczyć, iż każdy wybór ma swoją cenę, że za wszystko trzeba płacić. Wcześniej lub później.

Polecam tym, którzy nie boją się spojrzeć prawdzie w oczy, zdać sobie sprawę z własnej bezsilności wobec świata i uświadomić sobie, jak bardzo nasze wybory mogą okazać się ostateczne. Zdecydowanie polecam.

            

"Antykwariusz", Aleksander Buszkow

            Starocie mają swój urok, prawda? Książki o pożółkłych stronicach, unikatowe dzieła rzemieślniczego kunsztu minionych dziesięcioleci, ozdobne przedmioty użytku codziennego, biżuteria. Dla filatelistów: znaczki starej daty, dla bibliofilów: białe kruki, dla audiofilów:  płyty winylowe. Wśród zabytków każdy znajdzie coś, do czego zapała miłością, pragnieniem posiadania, a wiadomo, że czym ta rzecz jest rzadsza, tym cenniejsza. Niektórzy mogą dbać o te przedmioty, przechowywać je latami, by w efekcie sprzedać ze znacznym zyskiem. Inni będą odczuwać ogromną satysfakcję z samego tylko faktu posiadania niespotykanej powszechnie rzeczy, a w ich głowie nie zrodzi się nigdy myśl o spieniężeniu zabytku.

            Bohater powieści Buszkowa, Wasilij Jakowlewicz Smolin, należy do tej kategorii antykwariuszy, którzy – choć poza swoją pracą nie widzą niczego innego – gromadzi rzadkie przedmioty po to, by na nich zarabiać. Nie przywiązuje się, odczuwa co najwyżej satysfakcję ze zdobycia antyku, którego piękno jako profesjonalista potrafi docenić.

            Bo profesjonalistą jest bez żadnych wątpliwości. Sześćdziesięcioczteroletni, prowadzi swój mały sklepik ze starociami, w którym niejedno już widział i niejedno przeżył. Kontaktuje się z antykwarycznym światkiem, wie doskonale, kto wykonuje doskonałe podróbki, zdaje sobie sprawę z tego, za jakie przedmioty warto ryzykować, a za jakie nie. Życie ma niełatwe, bo ze względu na specyfikę zawodu i dużą konkurencję musi balansować na granicy prawa, wykazywać się większym niż inni sprytem i podejmować kroki, których konsekwencje w świetle prawa mogą okazać się nieprzyjemne.

            I tak też postępuje, wiedząc, że jeśli nie on zgarnie daną kolekcji dzieł, szybko zrobi to ktoś inny. Odwiedza osiemdziesięcioczteroletniego Nikifora Czepurnowa w szpitalu, wychudzonego i bardzo słabego. Starzec zdaje sobie sprawę, że Smolin jest przebiegłym wilkiem, ale nie chce, by zgromadzona przez niego kolekcja została roztrwoniona za bezcen. Właśnie dlatego to Smolin ma być jego spadkobiercą, choć Nikifor uważa go za pasożyta.

            Zanim antykwariusz opuszcza szpital, starzec umiera. Warunki słownej umowy między nimi dotyczą tego, że Smolin ma spieniężyć kolekcje dzieł, a część pieniędzy przeznaczyć na mieszkanie, samochód i drobne wydatki dla wnuczki Nikifora, Daszeńki. Młoda panna jednak zamierza wziąć sprawy w swoje ręce, uważając, iż to jej należy się cała kolekcja dziadka. Wraz z kilkoma młodymi studentami próbuje zabrać antyki z mieszkania starca, jednak antykwariusz jest szybszy. Zabrawszy kolekcję Nikifora, Smolina intryguje coś jeszcze: chce odszukać tajemniczą „Pancerkę”, o której starzec zagadkowo mówił tuż przed śmiercią.

            Powieść  Buszkowa jest kryminałem dość ciekawym ze względu na specyfikę fabuły. Świat antykwariuszy przedstawiono w niej rzetelnie i ciekawie, relacje między „ludźmi z branży” także, natomiast jeśli chodzi o rozwiązania akcji w powieści, całość ma się nieco gorzej. Owszem, dzieje się w niej całkiem sporo, jednak idąc tropem tajemniczej „Pancerki” Smolin za bardzo skupia się na innych, pomniejszych interesach, odwiedzając tego czy tamtego posiadacza jakichś cennych przedmiotów, przyjmując w swoim sklepie właścicieli nie zawsze prawdziwych antyków, zbyt często siedząc i gadając, zamiast działać. W efekcie akcja książki wlecze się i snuje jak papierosowy dym pod sufitem.

            Przed lekturą Antykwariusza sądziłem, że będzie to powieść pełna przygód, w której autor znacznie bardziej eksploruje główny wątek. I tego właśnie mi w niej brakowało: żywej akcji rozgrywającej się w jednej, głównej linii. Zamiast tego Buszkow zafundował czytelnikowi dobrze oddany, ale raczej nudnawy obraz Mateczki Rosji, łącznie z jej biednymi, chodzącymi boso posiadaczami patynowych popielniczek i orderów, łącznie ze strachem przed organami ścigania i niespodziewanymi kontrolami w sklepiku. Ostatecznie podczas lektury ma się wrażenie, że rzecz dzieje się jakieś trzydzieści lat wstecz, choć bohaterowie jeżdżą mitsubishi i toyotami.

            Mimo to Antykwariusz stanowi dość ciekawą powieść, której w zasadzie ciężko jest postawić poważne zarzuty. Jest wstępem do obszerniejszej całości, ciekawą, lecz jednocześnie specyficzną książką, posiadającą swój własny, charakterystyczny urok. Jak najbardziej można polecić ją tym z Was, którzy szukają odmiennej nieco od rynkowych standardów lektury, w której sporo miejsca poświęcono kreśleniu postaci, realizmowi i stonowanemu biegowi wydarzeń.

           

             

"Zwiastun burzy", Dawid Weber

                Na cykl Honor Harrington Dawida Webera składa się już kilkanaście tomów. Ta znana i ceniona seria militarnej science fiction zdobyła sobie rzesze fanów. Po poprzednim, dwunastym tomie Za wszelką cenę, Weber serwuje nam kolejny rozdział swojej space opery, tym razem zatytułowany Zwiastun burzy.

                Imperium Manticore, od wieków toczące wojnę z Ludową Republiką Haven, staje w obliczu nowego zagrożenia. Nieuchwytny, skrywający się za potężną i bogatą Ligą Solarną wróg posługuje się podstępem i korzysta z tajemniczej nanotechnologii. Admirał Honor Harrington musi powrócić w roli Salamandry i podjąć walkę z przeciwnikiem bardziej niebezpiecznym niż dotychczasowi wrogowie.

                Kapitan Hiram Iwanow z Royal Manticore Navy nadaje przekaz do kontradmirała Pyuna, dowodzącego dywizjonem krążowników liniowych Marynarki Ligi Solarnej. Jeśli Pyun i jego statki będą kontynuować lot i zbliżą się na mniej niż 30 milionów kilometrów, podejmie odpowiednie działania. Pomimo udzielonego ostrzeżenia kontradmirał nie zamierza jednak zmienić wytyczonej trajektorii lotu. Gdy statki Ligi solarnej zbliżają się coraz bardziej, kapitan Iwanow wypuszcza 240 pocisków w ich stronę…

                Jak to w przypadku militarnej science fiction bywa, także w najnowszej powieści Webera natykamy się na całą plejadę postaci. Są to między innymi komandorzy, komodorzy, kapitanowie i admirałowie. Już od pierwszych stron autor wciąga nas w wir wojskowych rang, rozkazów, sporów i gróźb. Zanim dotrzemy do pięćdziesiątej strony powieści poznamy tych person już tyle, że wystarczyłoby ich bez wątpienia na całą książkę. A to, naturalnie, jeszcze nie wszystkie, bo Zwiastun burzy ma także drugie tło, polityczne. Konflikt między Manticore a Ligą Solarną, do którego Zwiastun burzy jest w zasadzie wstępem, nabiera rumieńców, wprawiając w ruch polityczną machinę.

                Akcja powieści mimo wszystko nie rozgrywa się tak żywo, jakby to mogło wydawać się na pierwszy rzut oka. Autor każdy kolejny epizod potrafi rozciągnąć do tego stopnia, że szybko, a nawet bardzo szybko da się odczuć znużenie książką. Militarne aspekty kolejnych sytuacji i bardzo formalny język postaci czynią jej lekturę dość męczącą, jeśli nie jest się fanem militarnego science fiction. Ja nie jestem, więc najnowsze dzieło Dawida Webera nie okazało się dla mnie przyjemną lekturą. Książki takie jak ta skierowane są do wąskiego grona docelowych odbiorców, do ludzi zainteresowanych wojskowością na kosmiczną skalę, i nie ma co się oszukiwać: przeciętny czytelnik nie znajdzie tutaj wciągającej, płynącej wartko akcji. Zamiast tego otrzyma mnogość postaci mówiących niemal bez wyjątków tym samym językiem, charakterów mało oryginalnych i – jak się wydaje – często wymuszonych przez fabułę książki. Fani cyklu dostaną oczywiście admirał Honor Harrington, która jednak pojawia się dopiero w mniej więcej jednej trzeciej powieści.

                Jak to już jasno wynika z moich powyższych słów, Zwiastun burzy jest adresowany do fanów serii. Jeśli nim nie jesteś, podaruj sobie lekturę tej książki. Jeśli zaś zaczytywałeś się poprzednimi częściami cyklu, dostaniesz dokładnie to, czego po Zwiastunie burzy mogłeś się spodziewać.